Jak doświetlić obiekt wielko­powierzch­niowy światłem dziennym?

Artykuł Stef-Bud

Dlaczego okna w ścianach nie doświetlą obiektu wielko­powierzch­niowego?

W magazynie czy hali produkcyjnej o dużym rzucie światło dzienne z elewacji sięga tylko pasa przy ścianie. Im głębszy budynek, tym wyraźniejsza różnica między strefą okienną a środkiem, gdzie oprawy elektryczne świecą przez całą zmianę. Doświetlenie z góry działa inaczej: otwór w połaci prowadzi światło pionowo w dół, dokładnie tam, gdzie jest potrzebne — nad stanowiskiem pracy, alejką między regałami albo płytą boiska.

Dach daje też swobodę rozmieszczenia. Pola świetlne można rozłożyć w powtarzalnym rastrze nad całą powierzchnią albo zagęścić nad strefami, w których światła jest za mało. Efekt jest podwójny: mniej godzin pracy oświetlenia sztucznego i lepiej doświetlone stanowiska.

Punktem wyjścia jest sam obiekt. O łącznej powierzchni pól świetlnych i o ich rozstawie na połaci decyduje to, ile światła ma docierać do wnętrza i jak równomiernie ma być rozłożone. Ustala się to przy doborze, przed produkcją.

Pasmo świetlne czy świetlik punktowy?

Pasmo świetlne to naświetle ciągłe: jedna konstrukcja biegnie przez długi odcinek dachu i wprowadza światło równym pasem. Świetlik doświetla wybrane miejsce. W halach o powtarzalnym układzie regałów lub linii produkcyjnej pasmo zwykle lepiej trafia w geometrię wnętrza. Gdy doświetlenia wymaga pojedyncza strefa — gniazdo produkcyjne, klatka schodowa, korytarz — wystarczy świetlik punktowy.

Kształt wynika z konstrukcji dachu i z oczekiwanego rozkładu światła. Pasma wykonuje się jako łukowe, trójkątne i płaskie; łuk rozprowadza światło równomiernie na dużej powierzchni, a przekrój trójkątny i płaski wybiera się ze względów architektonicznych. Miejsce montażu dzieli naświetla na kalenicowe i połaciowe. Świetliki występują jako punktowe, piramidowe, łukowe, kopułkowe i płaskie.

Obu grup nie trzeba traktować rozłącznie. Tam, gdzie na dachu sprawdzają się pasma łukowe, pasują też świetliki łukowe, więc jeden projekt połaci może mieć ciągłe pasy nad halą główną i pojedyncze pola nad pomieszczeniami przyległymi.

Poliwęglan bezbarwny czy mleczny — co wybrać?

Wypełnienie stanowią płyty poliwęglanowe: komorowe albo lite, w wersji bezbarwnej lub mlecznej. Bezbarwne przepuszczają najwięcej światła, mleczne rozpraszają je równomierniej. Wybór zależy od tego, co dzieje się pod dachem: przy pracy precyzyjnej równomierność bywa ważniejsza niż maksymalny strumień, w magazynie liczy się przede wszystkim ilość światła.

Grubość płyt oraz wysokość i wymiary konstrukcji dobiera się do konkretnego obiektu. Poliwęglan jest tworzywem lekkim i około 25 razy bardziej odpornym na stłuczenia i pęknięcia niż szkło, co ma znaczenie przy gradzie i przy śniegu zalegającym na połaci. Nośną część stanowią profile aluminiowe malowane proszkowo na dowolny kolor z palety RAL — naświetle można więc dopasować do barwy pokrycia.

Na co zwrócić uwagę w projekcie dachu i przy montażu?

Przy nowym obiekcie wielkopowierzchniowym rozmieszczenie naświetli uzgadnia się z projektantem konstrukcji: pola świetlne powinny mieścić się w module dachu i omijać elementy nośne. W budynku istniejącym tę rolę pełni pomiar na dachu, od którego zaczyna się każde zlecenie.

Naświetle pracuje pod ssaniem wiatru i naciskiem śniegu, więc warto zestawić potwierdzone właściwości z wymaganiami dla lokalizacji. Instytut Techniki Budowlanej przebadał pasma świetlne systemu Stef-Bud i wydał klasyfikacje wg PN-EN 14963:2006. W zależności od wariantu potwierdzono w nich odporność na obciążenie odrywające UL 1000, czyli 1000 Pa ssania wiatru, oraz na obciążenie dociskające DL 750 lub DL 1125, czyli 750 albo 1125 Pa śniegu. Potwierdzono też odporność na uderzenie dużym ciałem miękkim SB 300 i małym ciałem twardym, a więc gradem, oraz wodoszczelność przy nachyleniu 0° względem poziomu, czyli także na dachu płaskim. Klasyfikacje odnoszą się do przebadanych próbek.

Osobno sprawdza się zachowanie dachu przy ogniu zewnętrznym. Dachy ze świetlikami i pasmami świetlnymi Stef-Bud uzyskały klasę BROOF(t1) wg PN-EN 13501-5:2016 w czterech badanych układach, przy nachyleniu połaci do 20°. To klasa dachu w takim układzie warstw, a nie samego naświetla, więc na etapie projektu warto sprawdzić, czy planowane pokrycie odpowiada któremuś z przebadanych.

Montaż prowadzi się na dachach płaskich i skośnych o niewielkim nachyleniu, zwykle bez przebudowy połaci. Świetlik na dachu płaskim osadza się na podstawie, a na spadku dopasowuje do kąta połaci. Konstrukcje przygotowuje się w modułach, co skraca prace na dachu.

Światło dzienne, przewietrzanie i oddymianie w jednym otworze

Każdy otwór w połaci to koszt i ingerencja w pokrycie, dlatego dobrze, gdy pełni więcej niż jedną funkcję. W ciągu pasma łączy się moduły stałe z modułami wyposażonymi w klapy wentylacyjne lub dymowe. Część świetlików wykonuje się jako uchylne — otwierana pokrywa pozwala okresowo przewietrzyć halę.

Klapa dymowa w razie pożaru odprowadza dym, ciepło i toksyczne gazy na zewnątrz. Lepsza widoczność i niższa temperatura we wnętrzu poprawiają warunki ewakuacji i ułatwiają działania służb ratowniczych. Uruchomienie następuje automatycznie, po zadziałaniu czujki dymu, albo ręcznie, przyciskiem oddymiania — w obu przypadkach sygnał wprawia w ruch siłowniki otwierające pokrywy.

Pokrywa klapy może mieć wypełnienie przepuszczające światło. Wtedy ten sam otwór doświetla wnętrze na co dzień, a w razie pożaru pozostaje elementem systemu oddymiania. Liczba klap i zakres oddymiania wynikają z dokumentacji konkretnego obiektu.

Najczęstsze pytania